Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) Eylül 2026 Tankan araştırmasında, firmaların genel iş koşullarına ilişkin değerlendirmesi bir önceki ankete kıyasla iyileşti. Tüm sektörlerdeki büyük, orta ölçekli ve küçük işletmeleri kapsayan toplam yayılım endeksi hazirandaki 18’den eylülde 21’e yükseldi. Bu, üretim veya satışta yüzde 3 artış anlamına gelmiyor. Tankan’ın “DI” göstergesi, koşulları elverişli bulan yanıt verenlerin oranından elverişsiz bulanların oranı çıkarılarak hesaplanıyor; sonuç yüzde puan cinsinden bir denge ölçüsü. “Ne iyi ne kötü” yanıtı bu farkın iki tarafına da eklenmiyor. Eylül tablosundaki 21, mevcut koşullar için anket katılımcılarının olumlu ve olumsuz değerlendirmeleri arasındaki net farkı gösteriyor.

Büyüklük gruplarının tamamında eylül DI’si haziran gerçekleşmesinin üzerine çıktı. Büyük işletmelerde tüm sektörler endeksi 29’dan 30’a, orta ölçeklilerde 22’den 24’e, küçüklerde 13’ten 15’e yükseldi. Üretim tarafında tüm büyüklükler için DI 14’ten 19’a çıktı; imalat dışı faaliyetlerde ise 21’den 20’ye hafif geriledi. Bu farklılaşma, genel 21 puanlık sonucun her sektörün aynı yönde ve aynı güçte değiştiği biçiminde yorumlanmaması gerektiğini gösteriyor. Örneğin büyük imalatçılarda endeks 22’den 24’e çıkarken büyük imalat dışı işletmelerde 37’den 35’e indi. Endeks yalnızca üç yanıt seçeneğiyle oluşan duyarlılık dengesini izler; üretim, ciro, kârlılık veya istihdamdaki fiili büyüme oranı değildir.

Katılımcılardan üç ay sonrasına ilişkin yargı da istendi. Tüm işletmelerin tüm sektörler için eylülde verdiği gelecek dönem DI’si 15 oldu; mevcut koşullara ilişkin 21’in altında. Büyük işletmeler 25, orta ölçekliler 18, küçük işletmeler 11 puanlık görünüm bildirdi. Bunlar BOJ’un veya Haber Paper’ın ekonomik tahmini değil, ankete katılan firmaların beklenti yanıtlarının dengesi. Eylül gerçekleşme sütunu anket anındaki değerlendirmeyi, tahmin sütunu aynı firmaların üç ay sonrasına ilişkin yanıtını kaydediyor. Tahminlerin daha sonra gerçekleşip gerçekleşmediği bu tabloda gösterilmiyor. Bu nedenle 15 puanı kesinleşmiş aralık sonucu gibi sunmamak; ölçünün beklenti ve referans zamanını özellikle belirtmek gerekiyor.

Anket 26 Ağustos ile 30 Eylül arasında yanıt topladı ve ana tüm işletmeler örneklemi 9.104 firmadan oluştu. BOJ, bu ana örneklemde yüzde 99,4 yanıt oranı bildirdi. Büyük işletmeler 1.631 örnek ve yüzde 99,0 yanıt; orta ölçekliler 2.589 örnek ve yüzde 99,1 yanıt; küçükler 4.884 örnek ve yüzde 99,6 yanıt verdi. Tankan, ülkedeki her işletmeden toplanan bir sayım değil, istatistiksel ölçütlere göre tabakalı örneklem araştırmasıdır. Ana hedef evren Japonya’da en az 20 milyon yen sermayeli özel işletmelerdir; finans kuruluşları ile iş danışmanları ve saf holding şirketleri ayrı tamamlayıcı anketlerde değerlendirilir, bazı sektörler kapsam dışında kalır. Firma büyüklüğü sermayeye göre ayrılır: büyükler en az 1 milyar yen, orta gruptakiler 100 milyon ile 1 milyar yen arası, küçükler 20 milyon ile 100 milyon yen altındadır.

BOJ, yeni örneklem işletmelerini genellikle iki ya da üç yılda bir yenilediğini ve istatistiksel doğruluğu düzenli olarak, ilke olarak yılda bir kez, gözden geçirdiğini belirtiyor. Yüksek yanıt oranı anketin kapsamını ve yanıtlamayanları ortadan kaldırmaz; sonuçlar işletmelerin öz değerlendirmelerine dayanır. Ayrıca BOJ, DI hesaplanırken her yanıt payının tam sayı olarak yuvarlandığını, bu nedenle sektör toplamları ile alt sektör değişimlerinin aritmetik olarak tam uyuşmayabileceğini söylüyor. Bazı uzun dönem serilerinde geçmiş yöntem değişiklikleri kaynaklı kopukluklar var; karşılaştırma yaparken 2004 öncesi ile sonrası gibi dönem ayrımlarını dikkate almak gerekir. Kurum hata fark edilirse düzeltilmiş veri yayımlayabilir, ancak işletmelerin daha sonra kendi rakamlarını değiştirmesi genellikle önceki yayının düzeltilmesiyle sonuçlanmaz. Eylül PDF’si 1 Ekim’de çıktı; ayrıntılı kapsamlı veri seti ertesi gün yayımlandı.