Dünya Bankası Grubu 13 Eylül’de yayımladığı Cibuti özel sektör tanı raporunda, düzenleyici ve beceri alanlarında adımlar atılması durumunda güneş enerjisi, veri merkezleri ve turizmin beş yılda en az 600 milyon dolar özel yatırım çekebileceğini, yaklaşık 12 bin iş oluşturabileceğini belirtti. Rakamlar hazır projelere bağlanmış finansman değil, raporda tarif edilen politika koşullarına bağlı potansiyel. Yayınlanan açıklama, bu miktarı resmî bir yatırım taahhüdü veya kesin iş sayısı olarak vermiyor.

Rapor ülkenin mevcut ekonomik ve altyapı konumundan hareket ediyor. Cibuti, yoğun denizcilik hatlarının kesişiminde bulunuyor ve Etiyopya’nın başlıca deniz kapısı olarak hizmet veriyor. Dünya Bankası, 2016–2024 arasında ekonominin yılda ortalama yüzde 5,3 büyüdüğünü ve liman altyapısına önemli doğrudan yabancı yatırım çekildiğini bildiriyor. Buna rağmen pahalı elektrik, finansmana erişim sorunları, beceri açıkları ve bazı sektörlerde rekabet kısıtları özel sektör genişlemesini sınırlıyor.

Güneş enerjisinde rapor, 2022’den bu yana yaklaşık 10 megavat şebeke dışı kapasitenin özel yatırımlarla devreye alındığını belirtiyor. Açıklanan ticari elektrik tarifesi kilovatsaat başına 25 ABD senti; Afrika ortalaması ise 14 sent. Bu fark işletme maliyetlerinde enerji kaleminin neden öne çıktığını gösteriyor. Dünya Bankasına göre öz üretim sınırlarının yükseltilmesi, elektrik alım düzenlemelerinin netleştirilmesi, düzenleyici çerçevenin güçlendirilmesi ve mesleki becerilerin geliştirilmesi yatırım için zemin oluşturabilir.

Bu koşullarda güneş sektörünün beş yılda 390 milyon dolara kadar yatırım ve 8.500’den fazla iş potansiyeli olduğu değerlendiriliyor. “Kadar” ve “fazla” ifadeleri önemlidir: kaynak, bu tutarın bugün sağlandığını ya da 8.500’ün nihai ve doğrulanmış istihdam sayısı olduğunu söylemiyor. Ayrıca rapor güneş kapasitesini yenilenebilir enerji üretiminin genel toplamı olarak değil, 2022’den sonra yapılan şebeke dışı kurulumlar bağlamında veriyor.

Veri merkezlerinde Cibuti üzerinden Asya, Avrupa ve Afrika’yı bağlayan sekiz faal denizaltı internet kablosu bulunuyor; mevcut merkez kapasitesi doluluğa yaklaşıyor. Rapor, enerji arzı, sektör düzenlemesi ve pazara erişim sorunlarının giderilmesiyle 160–240 milyon dolar yatırım ve 700–1.300 ek iş potansiyeli tanımlıyor. Mevcut kablo bağlantıları önemli bir altyapı varlığı olsa da rapor yeni veri merkezlerinin finansmanının bulunduğu veya kapasite artışının kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Turizmde rapor, göl manzaraları, doğal oluşumlar ve deniz yaşamını yatırım olanağı olarak sayıyor. Lisanslama süreçleri, veri erişimi ve mesleki becerilerde reformların yatırımcı ilgisini taahhüt edilmiş sermayeye dönüştürebileceğini değerlendiriyor. Bu koşullarda turizm için 66–180 milyon dolar yatırım ile 2.600 iş potansiyeli açıklanıyor. Bunlar tamamlanmış otel, açılmış rota veya işe alınmış personel sayıları değil; öngörülen pazar fırsatları.

Dünya Bankası toplam iş fırsatını yaklaşık 12 bin, toplam özel yatırım potansiyelini ise en az 600 milyon dolar olarak ifade ediyor. Sektör satırlarında üst sınırlar ve aralıklar bulunduğundan, genel tahminin yerine kendi hesaplamamızla daha kesin bir toplam üretmek doğru olmaz. Raporun amacı şirketlerin hangi düzenleyici engellerin çözülmesini beklediğini göstermek; belli yatırımcıların proje kararı aldığını veya kamu kurumlarının bu tutarları bütçeye koyduğunu bildirmek değil.

Gelişmeleri değerlendirmek için düzenleme metinleri kadar fiilî şebeke dışı güneş bağlantılarını, tarifeleri, veri merkezi kapasitesini, lisansların tamamlanma süresini, sermaye kararlarını ve kalıcı iş yaratımını izlemek gerekir. Bu göstergeler açıklanan fırsatların ne ölçüde projeye dönüştüğünü gösterebilir. Başlangıç raporu üç sektörü seçiyor ve bunlara bağlı reform alanlarını tanımlıyor; yatırım sonuçları ancak sonraki uygulama ve şirket verileriyle doğrulanabilir.