Dünya Bankası 28 Eylül’de yayımladığı raporda Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru’na, yaygın adıyla Orta Koridor’a yönelik yatırımların uzun dönemli ekonomik potansiyelini değerlendirdi. Kuruma göre demiryolu, liman ve lojistik alanındaki stratejik yatırımlar koridorun ticaret hacmini üç kattan fazla artırabilir; seyahat süresini yarıya indirebilir; 2040’a kadar bölgenin GSYH’sine yüzde 3,3 katkı ve 2 milyon ek iş sağlayabilir. Bunlar gerçekleşmiş sonuç veya bağlayıcı taahhüt değil, raporun senaryolarıdır.

Çok modlu hat Doğu Asya’yı Orta Asya, Güney Kafkasya, Türkiye ve Avrupa ile demiryolu, Hazar Denizi ve Karadeniz’de kısa deniz taşımacılığı ile karayolunu kullanarak bağlıyor. Rapor koridoru oluşturan dokuz ülkeyi Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgız Cumhuriyeti, Tacikistan, Türkiye, Türkmenistan ve Özbekistan olarak sayıyor. Bu ülkelerde yaşayan yaklaşık 200 milyon insan, daha geniş bir pazar erişiminden yararlanma potansiyeline sahip; bu, yararın her ülkeye aynı ölçüde ulaşacağı anlamına gelmiyor.

Yatırım senaryosunda öngörülen hacim artışının arkasında sınır geçişleri, limanlar ve bağlantı hatlarındaki darboğazların azaltılması var. Daha tutarlı hizmet ve öngörülebilir teslim süreleri yük sahipleri için stok ve gecikme maliyetlerini etkileyebilir; ancak yayımlanan özet bu maliyetlerde şirket bazında gerçekleşmiş bir düşüş vermiyor. Uluslararası taşımada tek bir ülkenin demiryolu, liman veya gümrük kapasitesi yeterli değil; rota boyunca hizmetlerin eşleşmesi ve aktarmaların güvenilir çalışması gerekiyor.

Dünya Bankası, fiziksel altyapı için 2040’a kadar 25 milyar dolardan fazla yatırım gerekebileceğini tahmin ediyor. Gereksinimler özellikle demiryolu ağları, deniz limanları ve bağlantı yollarında yoğunlaşıyor. Kurum ayrıca yerel pazarlara bağlanan kara-demiryolu hatları, lojistik merkezleri, iç terminaller, lokomotif ve vagon gibi ekipman, yükleme sistemleri ve dijital ağları kapsayan yaklaşık 30 milyar dolarlık ayrı bir “kolaylaştırıcı yatırım” ihtiyacı bildiriyor. Bu tutarlar finansmanı kapanmış sözleşmeler değil, tahmini ihtiyaçlardır.

Yatırımın ticaret kolaylığı ve taşıma verimliliğini artıran reformlarla birleştirildiği ikinci senaryoda, koridorun ticaret hacmi dört katına çıkabilir ve seyahat süresi üçte iki azalabilir. Dünya Bankasının yüzde 3,3 GSYH ve 2 milyon iş göstergeleri yatırım potansiyeli senaryosunda verilmiştir; rapor açıklaması bu iki çıktıyı daha iddialı reform senaryosu için ayrıca ölçmüyor. İki senaryonun sonuçlarını aynı tek tahminmiş gibi birleştirmemek gerekir.

Raporun önerdiği dijitalleşme uygulamalarından biri, birden çok taşıma sözleşmesi ile gümrük geçiş ve taşıma belgesini tek bir dijital Taşıma, Transit ve Ticaret kaydında birleştirme fikridir. Dünya Bankasına göre mevcut belge ve süreçlerin dağınıklığı koridor performansını sınırlıyor. Ortak veri kaydı, aktarma yapan taşıyıcıların ve sınır kurumlarının aynı operasyon bilgisini kullanmasına yardımcı olabilir; ancak sistemin kabulü, ulusal mevzuat uyumu ve kurumlar arası bağlantı gerektirir.

Koridorun verimi devletler, altyapı işletmecileri ve özel taşımacılık şirketlerinin koordinasyonuna da bağlı. Gümrükte beklemeyi azaltmak, belge gerekliliklerini sadeleştirmek, aktarma merkezlerini eşgüdümlemek ve tarifeli hizmetleri güvenilir kılmak yatırımların getirisini etkileyebilir. Yatırım miktarı yüksek olsa bile bu idari işler çözülemezse fiziksel kapasite daha hızlı teslim süresine dönüşmeyebilir. Rapor, ülkeler arasında daha güçlü işbirliğini ayrı bir başarı koşulu olarak vurguluyor.

Sonuçların izlenmesi için koridordaki yıllık yük ve ticaret hacmi, ortalama taşıma süresi, sınır ve liman beklemeleri, lojistik maliyet, aktarmaların sıklığı ve istihdam ölçümleri gerekir. Dünya Bankası yatırımların yol, su baskını ve kuraklık kaynaklı aksamalara karşı rota güvenilirliğini de güçlendirebileceğini belirtiyor; ancak bu dayanıklılık kendi başına garanti edilmiş değil. 2040 ufku, hemen başlayacak kapasite veya her yıl aynı büyüme anlamına gelmez. Şimdilik yayımlanan çalışma bir sermaye ihtiyacı ile politika senaryolarını ortaya koyuyor.