Rosatom, 22 Ekim’de üç Rus nükleer santralinde yerli kestirimci analitik sisteminin deneysel işletimine başlandığını açıkladı. Novovoronej NGS-2, Leningrad NGS-2 ve Beloyarsk NGS’de yürütülen uygulama, ekipman çalışma verilerindeki potansiyel sorunu arıza ortaya çıkmadan saptamayı amaçlıyor. Sistem, Rosatom’un yakıt birimi tarafından geliştirilen AtomMind dijital platformu üzerinde çalışıyor.

Rosatom’un açıklamasına göre yazılım ekipmandan gelen teknolojik parametreleri gerçek zamanlı inceliyor; değişiklikleri tespit edip kaydediyor, olası nedenlerini belirliyor, gelişimin nasıl ilerleyebileceğini öngörüyor ve ilgili uzmana bildirim gönderiyor. Şirket, makine öğrenmesi algoritmaları ve sinir ağı desteğinin geniş veri kümeleri için karmaşık analiz modelleri kurmaya imkân verdiğini belirtiyor.

Buradaki “kestirimci” ifadesi, sistemin uzman kararının yerine geçtiği anlamına gelmiyor. Rosenergoatom yöneticisi, kararın uzmanlarda kaldığını, ancak dijital aracın hangi parametrelerin değiştiğine, olası nedenlere ve dikkat edilmesi gereken noktalara ilişkin ek bilgi sağladığını söyledi. Bu işleyiş, olası değişikliklerin erken görünürlüğü ile insan değerlendirmesini birlikte kullanmayı hedefliyor.

Şirket sistemi ekipman arıza olasılığını düşürme, güvenilirliği artırma ve bakım-onarım zamanlamasını gerçek ekipman durumuna göre daha hassas planlama potansiyeliyle tanımlıyor. Ancak 22 Ekim duyurusu arıza oranı, yanlış uyarı sayısı, bakım maliyeti tasarrufu veya önlenen plansız duruş miktarı vermiyor. Üç santraldeki deneysel kullanımın amacı, sistemin gerçek üretim koşullarındaki çalışmasını sınamak ve sürekli işletime hazır olup olmadığını değerlendirmek.

Rosenergoatom, 10 aktif santralde toplam 34 güç ünitesini işlettiğini; toplam kurulu gücün yaklaşık 29,8 GW ve Rusya elektrik üretimindeki payın yaklaşık yüzde 19 olduğunu bildiriyor. Bu filo ölçeği, pilotun potansiyel etki alanının bağlamıdır; ancak yazılımın tüm santrallere dağıtıldığı veya ülke genelinde ölçülebilir güvenilirlik artışı yarattığı anlamına gelmez. Şirket, pilot sonrası sürekli kullanıma geçiş kararının gerçek koşullardaki değerlendirmeye bağlı olacağını belirtiyor.

Rosatom’un Novovoronezh NGS’deki önceki dijitalleşme örneği, 2026 öngörücü bakım pilotundan ayrı bir uygulamayı gösteriyor. Şirket Temmuz 2025’te, 6. ünitede operatör bilgi destek sisteminin deneme işletimine geçtiğini; süreç parametrelerindeki değişiklikleri bildirdiğini ve olası olayları 30 dakikaya kadar öngördüğünü açıklamıştı. Sistem için 360 süreç sistemi ve yaklaşık 200 etkileşimli prosedür kapsamı verilmişti. Bu sistem operatöre karar desteği sağlarken, Ekim 2026 AtomMind uygulaması üç santralde ekipman durumundaki erken değişiklikleri tespit ve tahmine odaklanıyor. Bu ayrım önemlidir: ikisi de analitik kullansa da duyuru aynı yazılım olduklarını veya 2025 sistem kapsamının yeni pilota ait olduğunu söylemiyor.

Ekim açıklaması, kalıcı kullanıma karar verilmeden önce gerçek işletme koşullarında deneme yapılacağını belirtiyor. Daha geniş proje kapsamında Rosenergoatom’un VNIIAES enstitüsünde öngörücü analitik ve veri analizi yetkinlik merkezi kurulması da yer alıyor. Bu, yazılım dağıtımına eşlik eden kurumsal bir adım; duyuru filonun tamamına yaygınlaştırma kararı için takvim vermiyor. Daha erken uyarı sağlayıp değişiklikleri değerlendirme süresini artırma hedefi, arızanın önlendiğinin kanıtından ayrılmalı. Güvenilir değerlendirme için uyarı kalitesi, bakım müdahaleleri, ekipman duruşu ve karşılaştırma dönemleri gibi yayımlanmış işletme ölçüleri gerekir; şirket bu açıklamada bunları vermedi.