Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), bölgesel ve uluslararası ortaklarla Orta Doğu Şap Hastalığı Önleme ve Kontrol Stratejisi 2026–2030’u 29 Eylül’de çevrim içi etkinlikle başlattı. FAO’nun 30 Eylül tarihli açıklamasına göre strateji 14 ülkeyi kapsıyor: Bahreyn, Mısır, Irak, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Libya, Umman, Filistin, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen. Bölgesel çerçeve, ulusal programların yerini almıyor; ortak öncelikleri ve işbirliği yollarını tanımlıyor.

Şap hastalığı çift tırnaklı hayvanları etkileyen ve hayvan hareketleriyle sınırlar arasında yayılabilen bir hastalık. FAO, hastalığın hayvancılık üretimi, gıda güvenliği, geçim kaynakları ve ticaret açısından risk oluşturduğunu belirtiyor. Açıklama tek bir güncel salgına veya vaka sayısına odaklanmıyor. Bunun yerine tekrarlayan sınır aşan bulaşma riskine ve ülkeler arasındaki gözetim, aşılama, hazırlık ve müdahale kapasitesi farklarına dikkat çekiyor. Dolayısıyla 14 ülke sayısı, stratejinin kapsadığı ortak çalışma alanını gösteriyor; bu ülkelerin tümünde salgın bulunduğu anlamına gelmiyor.

FAO, hayvan ve hayvansal ürünlerin sınır aşan hareketinin, ulusal kapasitelerdeki farklılıklarla birleştiğinde devam eden risk yarattığını söylüyor. Bu, tüm ülkelerde koşulların aynı olduğu veya bütün sınır geçişlerinin aynı riski taşıdığı anlamına gelmiyor. Gözetim bilgisi zamanında paylaşılmaz, veteriner sistemleri hazırlıklı olmaz ya da müdahale gecikirse, ülke içindeki çalışmalar bölgesel hareketlilik karşısında sınırlı kalabilir. Stratejinin temel mantığı, ülkeler arasında bilgi ve hazırlık araçlarını uyumlu hale getirmek. Açıklama, bu eşgüdümün hastalık bulaşını azaltıp azaltmadığını henüz ölçmüyor.

Uygulama başlıkları bölgesel koordinasyon, ulusal kapasitenin güçlendirilmesi, bilgi paylaşımı, veteriner hizmetleri, hazırlık ve müdahale süreçleri. FAO, ülke sahipliğini ve sürdürülebilir ortaklığı vurguluyor. Ayrıca Küresel Sınır Aşan Hayvan Hastalıkları Ortaklık Programı’nı (GPP-TAD), ortak öncelikleri eşgüdümlü çalışma ve yatırımla buluşturan ülke sahipliğinde bir çerçeve olarak tanıtıyor. Duyuruda stratejiye ayrılmış toplam bütçe, ülke başına finansman veya yıllık aşı hedefi açıklanmıyor. Bu ayrıntılar, stratejik yönelim ile finanse edilmiş uygulamayı birbirinden ayırmak için önemli.

Etkinlikte FAO, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), Arap Tarımsal Kalkınma Örgütü (AOAD) ve Avrupa Şap Hastalığı Kontrol Komisyonu (EuFMD) temsilcileri bölgesel işbirliği ve teknik desteğin önemini vurguladı. Kuruluşların katılımı uzmanlık ve koordinasyon açısından anlamlı; ancak açıklama her kurumun hangi projeyi finanse edeceğini ya da hangi ülkede hangi faaliyeti yürüteceğini belirtmiyor. FAO, etkinlikte teknik işbirliği, kaynak seferberliği ve takip adımlarının da görüşüldüğünü bildiriyor. Bunlar planlama başlıkları; tamamlanmış saha çalışması olarak yorumlanmamalı.

Hayvancılığın tarım ve kırsal geçim kaynaklarındaki yeri, hastalık kontrolünün yalnız veterinerlik konusu olmadığını gösteriyor. Önleme ve erken uyarı, üreticilere, gıda arzına ve hayvan ticaretine verilebilecek zararı azaltmaya dönük kamusal altyapının parçalarıdır. Bununla birlikte duyuru salgın maliyetini, üretim kaybını veya tüketici fiyatlarına etkiyi sayısallaştırmıyor. Bu nedenle haberden yeni bir gıda fiyatı tahmini ya da belirli bir ülkede yakın tarihli salgın bulunduğu sonucu çıkarılamaz. Haberin doğrulanabilir odağı, bölgesel çerçeve ve güçlendirilmek istenen kapasitelerdir.

Stratejinin etkisi 2026–2030 döneminde ortak niyetin ölçülebilir uygulamaya dönüşmesine bağlı. Ülkelerin ortak raporlamaya katılımı, laboratuvar ve veteriner gözetim kapasitesi, aşılama kapsamı, acil durum tatbikatları ve bilgi paylaşımının zamanlaması ileride izlenebilecek göstergeler olabilir. Fakat FAO duyurusu bu alanlar için başlangıç değeri veya resmî sayısal hedef vermiyor. Bu nedenle söz konusu göstergeler mevcut başarılar değil, gelecekte şeffaf biçimde raporlanabilecek uygulama ölçüleridir. Sonraki güncellemeler neyin finanse edildiğini, uygulandığını ve ölçüldüğünü göstermeli.