Dünya Bankası Yönetim Kurulu, 30 Eylül’de Kazakistan’da yüksek teknoloji girişimlerini büyütmek için 75 milyon dolar eşdeğerinde kredi onayladı. Advancing Learning, Entrepreneurship, and Markets for Artificial Intelligence (ALEM) adlı proje, yeni teknoloji şirketlerinin kurulmasını, ürünlerini ticarileştirmesini ve ölçeklenmesini destekleyecek. Finansman Japon yeni cinsinden 11.999,7 milyon olarak açıklandı ve dolar karşılığı 75 milyon olarak verildi. Bu kredi, bankanın Kazakistan’daki tüm startup ekosistemine doğrudan dağıttığı bir hibe değil; ülke kurumlarıyla uygulanacak çok bileşenli bir projeyi finanse ediyor.

Dünya Bankası dört odak alanı sıralıyor: uzmanlaşmış dijital yetenek havuzunu genişletmek, yüksek performanslı hesaplamaya erişimi artırmak, robotik prototipleme altyapısını güçlendirmek ve büyüme aşamasındaki şirketlerin sermayeye erişimini iyileştirmek. Banka bu son başlık için yıllık 20–25 milyon dolar düzeyinde tahmini bir risk sermayesi açığından söz ediyor. Bu rakam proje kredisiyle kapatılacağı garanti edilmiş bir finansman taahhüdü değil; raporda belirtilen piyasa açığı tahmini. ALEM’in bu engellere hangi araçlarla ve hangi sırayla yanıt vereceği uygulama ayrıntılarıyla belirlenecek.

Proje, yapay zekâ temel bilgisi, veri bilimi ve makine öğrenmesi dâhil becerilerde yılda 5 binden fazla kişiye eğitim verilmesini öngörüyor. Banka, kadınları hedefleyen özel erişim çalışmasına da dikkat çekiyor: kadınlar ülkedeki STEM mezunlarının yaklaşık üçte birini oluştururken, risk sermayesi alan girişimlerin yüzde 6’sından azına liderlik ediyor. Bu oranlar eğitim ve şirket liderliğinde temsilin aynı ölçü olmadığını gösteriyor. Proje, yetenek havuzunu büyütme hedefini girişimlere erişimle birleştirmeyi amaçlıyor; duyuru henüz eğitime başlayanların veya yatırım alan kadın kurucuların sayısını vermiyor.

Aralık 2031’e kadar ulaşılması beklenen hedefler daha somut biçimde listelenmiş: 28 bin gencin ileri beceri eğitimini tamamlaması, 800 startupın başlangıç öncesi, tohum veya küresel hızlandırma programlarından destek alması, 50’den fazla işletmede girişim sermayesi yatırımı kolaylaştırılması ve en az 60 milyon dolar özel sermaye mobilize edilmesi. Bunlar ileri tarihli hedeflerdir. 800 desteklenen girişimin hepsinin fon alacağı ya da 50’den fazla yatırım işleminin tek başına 60 milyon dolara ulaşacağı varsayılamaz; duyuru bu hedeflerin her biri için ayrı performans göstergesi veriyor.

Yeni proje, Dünya Bankası’nın önceki Fostering Productive Innovation çalışmasının üzerine kuruluyor. Bankanın verdiği kapanış rakamlarına göre önceki proje 162 startup ve araştırma ekibini destekledi, 23 milyon doların üzerinde ilk satış ve özel yatırım çekti, yaklaşık 2 bin iş yarattı. Bunlar önceki girişime ilişkin geçmiş sonuçlardır; ALEM’in gelecekteki performansı değildir. Önceki programın elde ettiği çıktılar, Kazakistan’da yatırım ve girişimcilik kapasitesinin sıfırdan başlamadığını gösterirken, yeni hedeflerin daha geniş bir ölçeğe yöneldiğini ortaya koyuyor.

Kazakistan’ın bilgi ve iletişim teknolojisi ihracatı 2019’daki 132 milyon dolardan 2025’te 1,1 milyar dolara çıktı. Hükümetin 2030 için 5 milyar dolar hedefi var; bu bir gerçekleşmiş ihracat tutarı değil, ülkenin açıklanan hedefidir. Dünya Bankası ayrıca Avrupa ve Orta Asya’da yapay zekâ yazılımı benimseyen firmaların ortalama yüzde 10–20 daha üretken olduğunu aktarıyor; bu bölgesel araştırma bulgusunu Kazakistan’daki her şirkete uygulanabilir kesin bir kazanım olarak yorumlamak doğru olmaz. Teknoloji ihracatı artışı ile proje hedefleri ayrı ölçülmelidir.

Projenin yürütücüsü Kazakistan Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığı olacak; Astana Hub ve Alem Capital Management ortaklar arasında. Finansman Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası üzerinden sağlanacak. Bu kurumsal düzen, projenin uygulama sorumluluğunu ve sermaye akışını belirleyecek; şirketlerin destek seçimi, yatırım şartları ve satın alma takvimi hakkında duyuru ayrıntı vermiyor. Sonuçların değerlendirilmesi için eğitim tamamlama, yatırım mobilizasyonu, girişimlerin ticari büyümesi ve yaratılan işlerin niteliği gibi göstergelerin yayımlanması gerekecek.

Haberde hedef, çıktı ve geçmiş performans ayrımı korunmalı. 75 milyon dolarlık kredi onaylanmış finansmandır; 28 bin eğitim mezunu, 800 desteklenen girişim ve 60 milyon dolarlık sermaye ise 2031’e dönük hedeflerdir. Önceki projeye atfedilen 162 takım, 23 milyon dolar ve yaklaşık 2 bin iş geçmiş ölçümlerdir. İhracatın 2019 ve 2025 değerleri gerçekleşen verilerdir; 2030 için belirtilen 5 milyar dolar ise hedeftir. Bu farklı temel ve dönemleri tek bir başarı tablosunda karıştırmadan izlemek, yatırım duyurusunu gerçek performanstan ayırmanın en sağlıklı yoludur.